فتوای حیرت‌انگیز آیت الله سیستانی درباره روزه‌گیران دانمارکی؟!

اجتهاد-پیشرودر قرآن داریم، هنگامی که خداوند صید ماهی در روز شنبه را بر یهود حرام کرد،‌ آنان استخرهایی کنار ساحل تعبیه کردند. شنبه‌ ماهی‌ها را به آن استخرها کوچ می‌دادند و یکشنبه آن‌ها را از آب می‌گرفتند. خدا به دلیل این تقلب و تاویل نابجای حکم، فرمان به عذاب قوم داد و عقل و هوش از آنان ربوده شد و چون بوزینگانی فاقد شعور شدند.

امروز در خبرها آمده بود، آیت‌الله سیستانی در پاسخ به پرسشی درباره روزه‌داری در کشور دانمارک (در آنجا طول روز ۲۰ تا ۲۱ ساعت است) اعلام کرده: …می توانید در محدوده زمانی بین اذان صبح تا قبل از اذان ظهر به مقدار مسافت شرعی (۲۲ کیلومتر) از آخرین خانه های شهر خارج شده و روزه خود را در آنجا افطار کنید و به شهر بازگشته و در این فرض امساک واجب نیست و باید بعدا آن را قضا کنید و کفاره ندارد.

سوالی که برای ذهن‌های هوشیار پیش می‌آید این است که تفاوت این عمل با رفتار نقض کنندگان روز شنبه چیست؟ برای مسافرت باید دلیل معقولی وجود داشته باشد. برای مثال، فرد جهت تجارت یا امثال آن قصد سفر کند، این که برای شکستن حکم روزه بخواهیم از شهر خارج شده و دوباره باز گردیم،‌ بدون تردید خلاف عقل و همانند رفتار نابجای شکنندگان حرمت شنبه،‌ فریب منطق است.

متاسفانه فقهای تشیع با وجود در اختیار داشتن ابزار قدرتمند اجتهاد،‌ همچنان پاشنه در را بر دلبستگی‌ها و بستگی‌های پیشین می‌گردانند؛ و به این دلیل،‌ گرفتار استنتاج‌هایی ناگوار می‌شوند. آیا زمان آن فرا نرسیده تا دین را از منظری نو و به فراخور زمان و مکان بازخوانی کرد؟

قرن‌ها پیش دانشمندان جهان قائل به نظام بطلمیوسی و زمین مرکز بودند. این باور خطا باعث شده بود تا واقعیت مشاهدات اجرام سماوی با دستگاه علمی آنان نخواند و به این دلیل هر روز بر حجم اصلاحات این نظام افزوده شود؛ ‌به گونه ای که نظام بطلمیوسی شامل ده‌ها جلد کتاب قطور و با اطلاعات مبهم شده بود که دانشمندان را اسیر کرده و عمر دانش‌پژوهان صرف آموختن ساختار عظیم و درهم پیچیده آن می‌شد.

کپلر با طرح نظام خورشید مرکز انقلابی بزرگ در فهم علمی از کائنات ایجاد کرد و به ناگاه همه چیز بسیار ساده و درک نظام حرکت اجرام سماوی آسان شد. امروز نیز به نظر می‌رسد ما به نقطه‌ای رسیده‌ام که نیازمند تغییر زاویه دید خود از دین هستیم.

آیا در کتاب خدا آیه‌ای مبتنی بر این اصل قاطع نیست که: قرآن معرفتی است پنهادن در دل آیات که فقط دست مطهرون به آن می‌رسد؟ واقعیت امر این است که عبارت فوق بر دو امر مهم دلالت دارد:

یک- قرآن معرفت به شرع ظاهر نیست، بلکه درک اصول و قواعدی است که شرع ظاهر از آن صادر شده است.

دو- فقط دست مطهرون به آن می‌رسد،‌ و مطهر جز عالم وارسته از پیش‌فرض‌ها و پاک از عصبیات مذهبی و شیفته درک حقیقت زلال چه کسی می‌تواند باشد؟

کمی تامل کنیم،‌ آیا زمان رهایی شیعه از پنداره کهن و بازآرایی معرفت توحیدی بر مضامین ناب عقلی فرا نرسیده است؟

برای مثال، ما فرضمان قاطع بودن احکامی چون روزه، نماز، ارث و… به شکلی ثابت است. اما، در همین قرآن با مرزهایی روبرو می‌شویم که احکام ساقط می‌شوند و همچنین با موضوعاتی شبیه برده‌داری که دیگر موضوعیت ندارند. آیا خداوند با طرح این امور از ما نخواسته به آن آیه استناد کنیم که در این قرآن همه چیز بیان شده و بر شماست که آنچه به صلاح و خیرتان می‌بینید برگیرید؟! آیا وقتش نرسیده به فهم معانی ناب و زیرین آیات ورود کنیم؟

ما همچنان وحشت زده از رها کردن سنت‌ها و ورود به عرصه اجتهاد گشایشگر هستیم. درست مانند کودکانی که کنار ساحل را چسبیده و از ورود به پهنه اقیانوس دهشت دارند.

۴ نظر

  1. کاملا با نظر شما موافقم. متاسفاته بسیاری در دین گرفتار ظواهر شده ایم و از هدف و حقیقت غافلیم. هدف از انجام اعمال دینی نزدیک شدن به خداوند و دوری از تباهی است . تنها نمازی ارزش دارد که انسان را به خدا نزدیک کند. در بسیاری موارد فرد اگر نماز نخواند حتی بهتر است!!!

  2. با سلام .خیر تحلیل شما درست نیست. چرا که طبق نص قران اگر به هر دلیل توانایی گرفتن روزه در انسان نباشد(مانند بیماری ،سفر،و…)میتواند در زمان دیگری آنرا به جا آورد. نه اینکه مسئله کلا منتفی گردد. بیان آقای سیستانی صحیح است.

  3. این فتوی که چیز جدیدی نیست در همه رساله ها به صورتهای مختلف آمده است. اما این راه حلی برای روزه در مکانهایی که روز طولانی دارند نیست. این فتوی برای کسانی است که عذر شرعی محکمی برای روزه نگرفتن ندارند مثلا مسابقه ورزشی دارند. میتوانند قبل از اذان ظهر از حد ترخص یا همان ۲۲.۵ کیلومتری شهر خارج شده و کاری که روزه را باطل میکند انجام دهند مثلا غذا بخورند. این موضوع مورد اجماع همه مجتهدین است و احادیث معتبر درباره آن وجود دارد. البته بسیاری از مجتهدین مسافرت برای فرار از روزه را مکروه دانسته اند.
    در ضمن قرآن کریم میفرماید : فَمَنْ کَانَ مِنْکُمْ مَرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّهٌ مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ اگر در سفرید ایام دیگری روزه بگیرید و هیچ تفاوتی بین سفر ضروری و غیر ضروری و سفر کاری، زیارتی یا تفریحی قائل نشده است.

    • کمی دقیق تر که موضوع را بخوانید متوجه منظور من می شوید. قصد این که به سفر برویم تا عذر شرعی پیدا کنیم، امری خطاست. متاسفانه مرز میان صحت و سقم باریک است. قوم یهود نیز با همین دست توجیحات ماهی ها را به استخر کوچ می دادند. مهم قصد و هدفی بود که داشتند. بسیاری از خبط های جاری ما ناشی از همین ساده انگاری هاست. برای مثال، تفاوت عقد با ازدواج سفید چیست؟ چه فرقی میان رابطه زناشویی دو جنس مخالف با دو جنس هم سان وجود دارد؟ ظرایف را که کنار بگذاریم، همه چیز ممکن می شود.
      یکی از شبهات اصلی در تجارت شبکه ای (نظیر گلدکئوست) نیز همین است. در این دست تجارت ها هدف فرد خرید نیست، بلکه خرید وسیله ای برای واداشتن دیگران به ورود به چرخه و سود بردن از قبل آن است. قصد را که نادید بگیریم، همان طور که گفتم فهم مسائل مخدوش می شود.